Úc thường xuyên đứng đầu các bảng xếp hạng về chất lượng sống, và điều đó dựa trên những nền tảng khá cụ thể: nhịp sống cân bằng, mức lương sàn cao, y tế công rộng và hệ thống hưu trí bắt buộc. Nhưng bức tranh đầy đủ có cả mặt còn lại — trước hết là chi phí nhà ở.
Nhịp sống và văn hoá làm việc
- Giờ làm được tôn trọng — hết giờ là về, ít văn hoá ở lại muộn để thể hiện
- Cuối tuần là của gia đình — nhiều cửa hàng và văn phòng đóng cửa sớm
- Quan hệ cấp trên cấp dưới khá phẳng — gọi tên, nói thẳng, ít nghi thức
- Hoạt động ngoài trời là một phần đời sống: biển, công viên, thể thao
- Nghỉ phép năm được dùng thật, không phải quyền trên giấy
Với người Việt quen môi trường làm việc dày đặc, đây thường là thay đổi dễ chịu nhưng cũng cần thích nghi: công việc được kỳ vọng hoàn thành trong giờ, và sự chủ động được đánh giá cao hơn thời gian ngồi tại chỗ.
Thu nhập và điều kiện lao động
- Mức lương tối thiểu theo giờ thuộc nhóm cao nhất thế giới, áp dụng cho cả lao động bán thời gian
- Trả thêm cho ca cuối tuần, ngày lễ và ca đêm theo tỷ lệ quy định
- Nghỉ phép năm có hưởng lương theo luật
- Nghỉ ốm và nghỉ chăm người thân có chế độ riêng
- Hưu trí bắt buộc — người sử dụng lao động phải đóng một tỷ lệ trên lương vào quỹ hưu trí riêng của người lao động
🔴 Khoản hưu trí bắt buộc là điều nhiều người mới sang không biết: đây là tiền của người lao động, do chủ sử dụng đóng thêm ngoài lương. Người rời Úc vĩnh viễn có thể làm thủ tục rút phần này theo quy định. Nên kiểm tra định kỳ xem chủ sử dụng có đóng đủ không.
Y tế
- Hệ thống y tế công chi trả phần lớn chi phí khám chữa bệnh cho người đủ điều kiện
- Người có thường trú và một số diện visa được tham gia
- Du học sinh và người giữ visa tạm trú thường phải mua bảo hiểm y tế bắt buộc riêng
- Bảo hiểm tư nhân mua thêm để rút ngắn thời gian chờ và mở rộng dịch vụ
- Thuốc kê đơn có chương trình trợ giá
Điểm cần lưu ý: không phải ai ở Úc cũng được y tế công chi trả. Quyền này gắn với loại visa, nên người mới sang cần biết rõ mình thuộc nhóm nào và có phải mua bảo hiểm riêng không.
Giáo dục
- Giáo dục phổ thông bắt buộc và trường công miễn phí hoặc chi phí thấp cho cư dân đủ điều kiện
- Chương trình và kỳ thi cuối cấp do từng bang quản lý
- Trường tư và trường tôn giáo chiếm tỷ lệ đáng kể
- Đại học có nhiều trường nằm trong nhóm được biết tới rộng rãi trên thế giới
- Sinh viên là thường trú nhân có chương trình vay học phí trả sau khi đi làm
Chi phí nhà ở — mặt còn lại của bức tranh
Đây là vấn đề lớn nhất của đời sống tại Úc và cần nói thẳng:
- Giá nhà tại các đô thị lớn thuộc nhóm cao nhất thế giới so với thu nhập
- Tiền thuê nhà chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách của hộ gia đình
- Thị trường thuê ở các thành phố lớn cạnh tranh gay gắt, nhiều người cùng nộp hồ sơ cho một căn
- Các thành phố vừa và vùng regional dễ thở hơn đáng kể
Đây là một lý do thực tế khiến nhiều gia đình mới sang chọn thành phố vừa thay vì Sydney hay Melbourne — và cũng trùng với hướng khuyến khích của chính sách di trú.
An toàn và đa văn hoá
- Mức độ an toàn cao ở hầu hết khu vực dân cư
- Xã hội đa văn hoá với tỷ lệ người sinh ra ở nước ngoài rất cao
- Cộng đồng người Việt đông và lâu đời, tập trung ở các đô thị lớn
- Luật chống phân biệt đối xử có cơ chế khiếu nại rõ ràng
Với người Việt, sự hiện diện lâu năm của cộng đồng đồng hương là lợi thế thực tế trong giai đoạn đầu: có chợ Việt, có dịch vụ tiếng Việt, có hội nhóm hỗ trợ ở hầu hết các thành phố lớn.
Mức lương tối thiểu, tỷ lệ đóng hưu trí và điều kiện hưởng y tế công được điều chỉnh theo từng năm. Trước khi lập kế hoạch, hãy đối chiếu với cơ quan quản lý lao động công bằng của Úc và Bộ Nội vụ Úc.
Những điều người mới sang hay thấy lạ
- Cửa hàng đóng cửa sớm — nhiều nơi đóng vào đầu giờ tối, khác hẳn thói quen ở Việt Nam
- Không có thông lệ tiền boa bắt buộc vì lương sàn đã cao
- Bỏ phiếu là nghĩa vụ với công dân — không đi bầu có thể bị phạt
- Quy định về nắng rất được coi trọng — chỉ số tia cực tím cao, kem chống nắng và mũ là chuyện hằng ngày
- Kiểm dịch sinh học cực nghiêm ở cửa khẩu — thực phẩm, hạt giống, đồ gỗ đều phải khai báo
Điểm cuối đáng nhớ với người mang quà từ Việt Nam sang: Úc kiểm soát rất chặt việc mang thực phẩm và sản phẩm nông nghiệp qua biên giới, và không khai báo có thể bị phạt nặng ngay từ lần đầu nhập cảnh. Khai báo thì thường chỉ bị giữ lại món không được phép.
Ai được hưởng y tế công tại Úc?
Người có thường trú và một số diện visa nhất định. Du học sinh và nhiều người giữ visa tạm trú phải mua bảo hiểm y tế bắt buộc riêng, nên cần biết rõ mình thuộc nhóm nào.
Hưu trí bắt buộc là gì?
Là khoản chủ sử dụng phải đóng thêm ngoài lương vào quỹ hưu trí riêng của người lao động. Đây là tiền của người lao động, và người rời Úc vĩnh viễn có thể làm thủ tục rút theo quy định.
Vấn đề lớn nhất của đời sống tại Úc là gì?
Chi phí nhà ở. Giá nhà và tiền thuê tại các đô thị lớn thuộc nhóm cao nhất thế giới so với thu nhập, nên nhiều gia đình mới sang chọn thành phố vừa hoặc vùng regional.
Văn hoá làm việc tại Úc ra sao?
Giờ làm được tôn trọng, hết giờ là về, quan hệ cấp trên cấp dưới khá phẳng và nghỉ phép được dùng thật. Công việc được kỳ vọng hoàn thành trong giờ chứ không tính theo thời gian ngồi tại chỗ.
