Bài này dành cho người mới bắt đầu tìm hiểu về nước Úc và chưa biết nên đọc gì trước. Nó gom lại những điều cần nắm trước khi đi sâu vào bất cứ hướng nào — du học, làm việc hay định cư — và chỉ ra các hiểu nhầm phổ biến nhất.
Năm điều nên nắm trước tiên
- Úc là nhà nước liên bang — sáu bang và hai vùng lãnh thổ, mỗi nơi có luật và chương trình di trú riêng
- Mùa ngược Việt Nam — năm học bắt đầu vào khoảng đầu năm dương lịch
- Dân cư tập trung ở dải ven biển, phần lớn lục địa gần như không có người ở
- Hệ thống di trú theo điểm, minh bạch và công bố công khai tiêu chí
- Chi phí nhà ở là vấn đề lớn nhất của đời sống, nhất là tại Sydney và Melbourne
Các con đường sang Úc
- Du học — con đường phổ biến nhất với người trẻ; có lộ trình chuyển tiếp sang làm việc sau tốt nghiệp
- Tay nghề độc lập — dựa trên điểm số, không cần nhà tuyển dụng bảo lãnh
- Tay nghề có bảo lãnh — do doanh nghiệp, bang hoặc người thân bảo lãnh
- Bảo lãnh gia đình — vợ chồng, con cái, cha mẹ, mỗi diện có điều kiện riêng
- Đầu tư và kinh doanh — dành cho người có vốn và kinh nghiệm điều hành
- Visa làm việc kết hợp kỳ nghỉ — dành cho người trẻ, có hạn ngạch
Với phần lớn người Việt, hai con đường thực tế nhất là du học rồi chuyển tiếp và diện tay nghề. Cả hai đều dựa trên cùng một nền: có kỹ năng nằm trong danh mục ngành nghề mà Úc cần.
Hệ thống tính điểm: hiểu nguyên tắc
Đây là đặc trưng của hệ thống di trú Úc và cần hiểu sớm. Điểm được cộng theo các hạng mục chính:
- Tuổi — nhóm trẻ được nhiều điểm hơn
- Trình độ tiếng Anh — hạng mục dễ cải thiện nhất
- Kinh nghiệm làm việc — tính cả trong và ngoài nước Úc theo tỷ lệ khác nhau
- Bằng cấp — và học tại Úc được cộng thêm
- Bảo lãnh của bang hoặc người thân
- Sống và học tập ở vùng regional
- Trình độ của vợ hoặc chồng trong một số trường hợp
🔴 Nguyên tắc quan trọng: đủ điểm sàn không có nghĩa là được mời nộp hồ sơ. Úc mời theo đợt và ưu tiên người có điểm cao trong từng ngành. Vì vậy mục tiêu không phải là đủ điểm mà là đạt điểm đủ cạnh tranh trong ngành của mình.
Bốn hiểu nhầm phổ biến
Một — đầu tư là có quốc tịch. Không. Úc không có chương trình đổi tiền lấy hộ chiếu. Các diện đầu tư dẫn tới quyền cư trú theo lộ trình có điều kiện về kinh doanh và cư trú thật.
Hai — mua nhà là được ở lại. Không. Sở hữu bất động sản không tạo ra quyền cư trú, và người nước ngoài còn phải xin phê duyệt trước khi mua ở nhiều trường hợp.
Ba — sinh con tại Úc thì con có quốc tịch. Không tự động. Điều này phụ thuộc vào tình trạng cư trú của cha mẹ, có quy định cụ thể chứ không mặc nhiên.
Bốn — cứ du học là ở lại được. Không. Có lộ trình từ du học sang làm việc và thường trú, nhưng nó phụ thuộc vào ngành học, kết quả, tiếng Anh và điểm số. Chọn ngành sai từ đầu là lý do thất bại phổ biến nhất.
Thường trú và quốc tịch: hai thứ khác nhau
- Thường trú nhân — được sống, làm việc và học tập lâu dài; hưởng phần lớn quyền lợi nhưng không có hộ chiếu Úc
- Công dân — có hộ chiếu, có quyền bầu cử, và không còn phụ thuộc vào thời hạn đi lại
- Từ thường trú lên quốc tịch cần đủ thời gian cư trú và qua bài kiểm tra
- Úc cho phép giữ nhiều quốc tịch — đây là điểm khác biệt quan trọng so với một số nước
Điểm cuối rất đáng chú ý với người Việt: nhập quốc tịch Úc không buộc phải từ bỏ quốc tịch Việt Nam theo luật Úc. Tuy nhiên cần kiểm tra thêm quy định phía Việt Nam về vấn đề này.
Thứ tự nên tìm hiểu
- Bước một — xác định mục tiêu thật: đi học, đi làm, hay định cư cả gia đình
- Bước hai — tra xem nghề hoặc ngành học của mình có trong danh mục Úc cần không
- Bước ba — tính thử điểm của mình theo các hạng mục
- Bước bốn — chọn bang dựa trên ngành nghề và chi phí sống
- Bước năm — cải thiện hạng mục yếu nhất, thường là tiếng Anh
- Bước sáu — chuẩn bị hồ sơ tài chính và giấy tờ từ sớm
Lời khuyên bao trùm: đừng bắt đầu bằng việc chọn trường hay chọn dịch vụ. Hãy bắt đầu bằng việc tra danh mục ngành nghề và tính điểm — hai việc này miễn phí, tự làm được, và quyết định mọi bước sau đó.
Danh mục ngành nghề, thang điểm và điều kiện từng diện visa được Úc điều chỉnh thường xuyên, có khi vài lần trong một năm. Trước khi ra quyết định, hãy đối chiếu với Bộ Nội vụ Úc hoặc đơn vị tư vấn di trú có đăng ký hành nghề tại Úc.
Đủ điểm sàn là chắc chắn được không?
Không. Úc mời nộp hồ sơ theo đợt và ưu tiên người có điểm cao trong từng ngành, nên mục tiêu phải là đạt điểm đủ cạnh tranh trong ngành của mình, không chỉ đủ điểm sàn.
Nhập quốc tịch Úc có mất quốc tịch Việt Nam không?
Luật Úc cho phép giữ nhiều quốc tịch nên phía Úc không buộc từ bỏ. Tuy nhiên cần kiểm tra thêm quy định phía Việt Nam về vấn đề này.
Du học Úc có chắc ở lại được không?
Không. Có lộ trình từ du học sang làm việc và thường trú nhưng phụ thuộc vào ngành học, kết quả, tiếng Anh và điểm số. Chọn ngành sai từ đầu là lý do thất bại phổ biến nhất.
Nên bắt đầu tìm hiểu từ đâu?
Từ việc tra danh mục ngành nghề Úc đang cần và tính thử điểm của mình. Hai việc này miễn phí, tự làm được, và quyết định mọi bước sau đó — kể cả chọn trường và chọn bang.
