Người Việt sang Úc làm việc thường thích nghi với đời sống nhanh hơn với công sở. Lý do là môi trường làm việc ở đây vận hành theo bộ nguyên tắc khá khác: thứ bậc phẳng, đề cao sự chủ động, và coi trọng ranh giới giữa công việc với đời sống riêng.
Quan hệ phẳng
- Gọi tên riêng với mọi cấp, kể cả giám đốc
- Cấp trên không đứng ngoài công việc chung — vẫn tự pha cà phê, tự dọn chỗ ngồi
- Ý kiến của nhân viên được mong đợi, không chỉ được cho phép
- Phản đối ý cấp trên là bình thường nếu có lý lẽ, miễn cách nói tôn trọng
🔴 Đây là chỗ người Việt hay vấp theo hướng ngược lại với những gì họ lo: im lặng vì ngại không được coi là lễ phép mà bị xem là thiếu chủ động. Trong đánh giá công việc, người không bao giờ nêu ý kiến thường bị nhìn nhận là chưa tham gia thật vào đội.
Cân bằng công việc và đời sống
- Hết giờ là về — ở lại muộn không được xem là chăm chỉ mà là quản lý thời gian kém
- Nghỉ phép năm được dùng hết và được khuyến khích dùng
- Không liên lạc ngoài giờ trừ trường hợp khẩn
- Cuối tuần là của gia đình — hạn chế hẹn công việc
- Nghỉ ốm là quyền, không cần chứng minh trong nhiều trường hợp ngắn ngày
Với người quen môi trường làm việc dày đặc, điều cần điều chỉnh là cách chứng minh năng lực: kết quả trong giờ làm chứ không phải số giờ ngồi tại chỗ.
Họp và phản hồi
- Họp thường ngắn, có chương trình rõ và kết thúc bằng phân công cụ thể
- Nêu ý kiến trong họp là điều được mong đợi, không phải mạo hiểm
- Phản hồi về công việc nói thẳng, kể cả phản hồi tiêu cực
- Phản hồi tiêu cực không mang tính cá nhân — nói xong là xong
- Có đánh giá công việc định kỳ với khung tiêu chí rõ ràng
Điểm thứ tư là điều người Việt cần tập nhất: bị góp ý không đồng nghĩa với bị đánh giá thấp. Đồng nghiệp Úc có thể phản bác gay gắt trong họp rồi đi ăn trưa cùng nhau bình thường.
Quyền lao động — biết để không bị thiệt
- Mức lương tối thiểu theo giờ, áp dụng cho cả lao động bán thời gian và tạm thời
- Trả thêm cho ca cuối tuần, ngày lễ và ca đêm
- Nghỉ phép năm và nghỉ ốm có hưởng lương với lao động chính thức
- Lao động tạm thời được trả phụ trội bù cho việc không có phép
- Hưu trí bắt buộc do chủ sử dụng đóng thêm ngoài lương
- Bảo vệ khỏi sa thải không công bằng sau thời gian thử việc
Có cơ quan chuyên trách tiếp nhận khiếu nại về tiền lương và điều kiện làm việc, và quyền này áp dụng cho cả người giữ visa tạm. Nhiều người nước ngoài chịu thiệt vì không biết mình được bảo vệ.
Xin việc: khác Việt Nam ở mấy chỗ
- Hồ sơ xin việc không có ảnh, không ghi tuổi, giới tính, tình trạng hôn nhân — luật chống phân biệt đối xử
- Hồ sơ nên viết lại cho từng vị trí, nêu kết quả cụ thể chứ không liệt kê nhiệm vụ
- Cần thư giới thiệu và người tham chiếu — thường là quản lý cũ, sẽ được gọi hỏi thật
- Phỏng vấn hay dùng câu hỏi tình huống — kể một lần bạn đã xử lý việc gì đó
- Kinh nghiệm địa phương được coi trọng, nên việc làm thêm hay tình nguyện đều có giá trị
Mục cuối là lời khuyên thực tế cho người mới sang: bắt đầu bằng công việc nhỏ hoặc tình nguyện trong ngành để có kinh nghiệm địa phương và người tham chiếu — hai thứ thường thiếu nhất trong hồ sơ của người mới.
Cách thích nghi nhanh
- Lên tiếng trong họp, dù chỉ một câu — im lặng bị hiểu là không tham gia
- Hỏi khi chưa rõ thay vì đoán rồi làm
- Về đúng giờ và dùng hết phép của mình
- Tham gia hoạt động chung của nhóm — cà phê sáng, ăn trưa, sự kiện công ty
- Nhận phản hồi không cá nhân hoá
- Biết quyền của mình và hỏi khi thấy điều gì bất thường
Điều kiện lao động, mức lương tối thiểu và quy định về nghỉ phép được điều chỉnh theo từng năm. Trước khi ký hợp đồng, hãy đối chiếu với cơ quan quản lý lao động công bằng của Úc.
Công nhận bằng cấp và kinh nghiệm nước ngoài
Đây là rào cản thực tế lớn nhất với người có nghề đã đi làm nhiều năm tại Việt Nam:
- Bằng cấp nước ngoài không mặc nhiên được công nhận — cần qua cơ quan đánh giá tương ứng
- Nhiều nghề phải đăng ký hành nghề với cơ quan chuyên ngành mới được làm
- Một số nghề đòi hỏi học bổ sung hoặc thi thêm tại Úc
- Nhà tuyển dụng thường coi trọng kinh nghiệm địa phương, kể cả với người đã có nghề lâu năm
Hệ quả hay gặp là tình huống người có chuyên môn cao phải làm việc dưới trình độ trong giai đoạn đầu. Cách rút ngắn giai đoạn này: làm thủ tục công nhận bằng cấp từ sớm, nhận việc trong ngành dù ở vị trí thấp hơn, và làm tình nguyện đúng lĩnh vực để có người tham chiếu địa phương.
Im lặng trong họp có bị đánh giá không?
Có. Ý kiến của nhân viên được mong đợi chứ không chỉ được cho phép, nên người không bao giờ lên tiếng thường bị xem là chưa tham gia thật vào đội, chứ không phải lễ phép.
Ở lại muộn có được coi là chăm chỉ không?
Không. Ở lại muộn thường bị xem là quản lý thời gian kém. Năng lực được đo bằng kết quả trong giờ làm chứ không phải số giờ ngồi tại chỗ.
Hồ sơ xin việc ở Úc có gì khác?
Không có ảnh, không ghi tuổi, giới tính hay tình trạng hôn nhân do luật chống phân biệt đối xử. Hồ sơ nên viết lại cho từng vị trí và nêu kết quả cụ thể thay vì liệt kê nhiệm vụ.
Người giữ visa tạm có được bảo vệ không?
Có. Quyền về tiền lương, giờ làm và điều kiện lao động áp dụng cho cả người giữ visa tạm, và có cơ quan chuyên trách tiếp nhận khiếu nại.
