Xã hội Úc nổi tiếng là thoải mái và dễ gần, và điều đó đúng. Nhưng thoải mái không có nghĩa là không có quy tắc — chỉ là các quy tắc ở đây ít được nói thành lời hơn. Người Việt mới sang thường vấp vào chúng mà không ai góp ý, chỉ thấy quan hệ xung quanh hơi nguội.
Tinh thần bình đẳng
Đây là giá trị nền tảng, giải thích gần như mọi quy tắc còn lại:
- Không phân biệt theo chức vụ trong giao tiếp — gọi tên riêng với cả giám đốc lẫn nhân viên
- Người làm nghề nào cũng được tôn trọng như nhau
- Không thích ai tự đặt mình cao hơn người khác
- Ngồi ghế trước khi đi taxi là thói quen phổ biến, thể hiện không coi tài xế là người phục vụ
🔴 Mặt trái của giá trị này là điều người mới cần biết: khoe khoang thành tích, bằng cấp hay tài sản bị nhìn nhận rất tiêu cực. Người Úc có hẳn cách nói riêng để chỉ việc kéo xuống những ai tự đề cao mình. Trình bày năng lực thì được, phô trương thì không.
Thẳng thắn nhưng không thô
- Người Úc nói thẳng vấn đề, ít vòng vo
- Nhưng vẫn giữ sự thân thiện — thẳng không đồng nghĩa với gay gắt
- Nói không là nói không, không phải cách từ chối lịch sự cần giải mã
- Phản hồi tiêu cực thường được nói ra trực tiếp thay vì để người kia tự hiểu
Với người Việt quen cách nói giữ ý, đây vừa là thuận lợi vừa là điều phải tập: khi người Úc nói ổn thì nghĩa là ổn thật, và khi họ nêu vấn đề thì đó không phải chuyện cá nhân.
Hài hước tự trào
- Người Úc hay đùa về chính mình và về đất nước mình
- Đùa với bạn bè bằng cách trêu chọc nhẹ là dấu hiệu của sự thân thiết
- Người quá nghiêm trang có thể bị xem là khó gần
- Nhưng có ranh giới rõ — đùa về chủng tộc, giới tính, tôn giáo không được chấp nhận
Với người mới, cách an toàn là cười theo và tự trào về mình trước khi thử trêu người khác. Ranh giới của kiểu hài hước này cần thời gian mới cảm nhận được.
Quy tắc trong giao tiếp xã hội
- Đúng giờ với hẹn công việc; hẹn bạn bè thì linh hoạt hơn một chút
- Mang theo đồ góp khi được mời tới nhà — đồ uống hoặc món ăn
- Trả lượt khi uống chung — người này trả lượt này, người kia trả lượt sau
- Không tự tiện ghé nhà mà không báo trước
- Cảm ơn tài xế xe buýt khi xuống — thói quen phổ biến ở nhiều nơi
- Xếp hàng nghiêm túc, chen ngang là điều gây khó chịu rõ rệt
Quy tắc trả lượt đáng nói riêng: không trả lượt của mình bị để ý dù không ai nhắc. Đây là quy tắc có thật trong nhóm bạn và cả trong nhóm đồng nghiệp.
Những điều người Việt hay vấp
- Nói to nơi công cộng — âm lượng bình thường ở Việt Nam bị coi là to
- Đứng quá gần khi nói chuyện — khoảng cách cá nhân ở đây rộng hơn
- Hỏi về thu nhập, tuổi tác, tình trạng hôn nhân khi chưa thân — bị coi là riêng tư
- Nhận xét về ngoại hình, kể cả khen cân nặng — dễ gây khó xử
- Không nhìn vào mắt khi nói chuyện — bị hiểu là thiếu tự tin hoặc không thành thật
- Từ chối lời mời bằng cách vòng vo thay vì nói thẳng
Mục thứ ba đáng nhấn mạnh: những câu hỏi mở đầu quen thuộc ở Việt Nam thuộc nhóm riêng tư ở Úc. Chủ đề an toàn để bắt chuyện là thời tiết, thể thao, cuối tuần vừa rồi, hoặc chính công việc đang làm.
Cách hoà nhập nhanh
- Tham gia hoạt động chung — thể thao, tình nguyện, câu lạc bộ của trường hoặc khu dân cư
- Nhận lời mời trong giai đoạn đầu, kể cả khi ngại tiếng
- Chủ động chào hỏi hàng xóm và đồng nghiệp
- Học vài chủ đề để bắt chuyện — thể thao địa phương là chủ đề an toàn nhất
- Đừng chỉ sinh hoạt trong cộng đồng đồng hương
Về việc kết bạn: người Úc thân thiện ngay từ đầu nhưng quan hệ sâu cần thời gian. Sự cởi mở ban đầu không đồng nghĩa với thân thiết, và điều đó không phải là giả tạo — chỉ là hai mức quan hệ khác nhau.
Thói quen giao tiếp khác nhau theo vùng, theo thế hệ và theo môi trường. Cách học tốt nhất là quan sát người xung quanh và hỏi khi chưa chắc.
Ngày lễ và các dịp trong năm
Biết lịch các dịp lớn giúp người mới sang không bỡ ngỡ và lên kế hoạch được:
- Năm mới dương lịch — kỳ nghỉ dài, trùng mùa hè và kỳ nghỉ học đường
- Ngày quốc khánh đầu năm — cũng là dịp có tranh luận trong xã hội về ý nghĩa với người bản địa
- Lễ Phục sinh — kỳ nghỉ dài vào mùa thu
- Ngày tưởng niệm quân nhân — nghi lễ buổi sớm, rất trang trọng
- Giáng sinh — rơi vào giữa mùa hè, nhiều gia đình ăn mừng ngoài trời hoặc ở bãi biển
- Ngày nghỉ riêng của từng bang — mỗi nơi có thêm vài ngày khác nhau
Lưu ý thực tế: phần lớn cửa hàng và dịch vụ đóng cửa vào các ngày lễ lớn, đặc biệt là Giáng sinh, nên cần mua sắm trước. Ngoài ra Tết âm lịch không phải ngày nghỉ chính thức — người Việt muốn nghỉ phải xin phép như ngày thường.
Khoe thành tích có sao không?
Bị nhìn nhận rất tiêu cực. Tinh thần bình đẳng là giá trị nền tảng ở Úc, nên trình bày năng lực thì được nhưng phô trương bằng cấp, thành tích hay tài sản thì không.
Chủ đề nào nên tránh khi mới quen?
Thu nhập, tuổi tác, tình trạng hôn nhân và nhận xét về ngoại hình — những câu mở đầu quen thuộc ở Việt Nam lại thuộc nhóm riêng tư ở Úc. Thời tiết, thể thao và cuối tuần là chủ đề an toàn.
Trả lượt khi uống chung là gì?
Trong nhóm, mỗi người lần lượt trả cho cả nhóm ở một lượt. Không trả lượt của mình thì bị để ý dù không ai nhắc — đây là quy tắc ngầm có thật trong nhóm bạn lẫn nhóm đồng nghiệp.
Người Úc thân thiện nhưng sao khó thân?
Người Úc cởi mở ngay từ đầu nhưng quan hệ sâu cần thời gian. Sự thân thiện ban đầu không đồng nghĩa với thân thiết, và đó không phải giả tạo mà là hai mức quan hệ khác nhau.
