Kinh tế Úc: cơ cấu, ngành trụ cột và điều ít người để ý

Nhắc tới kinh tế Úc, phần lớn người Việt nghĩ ngay tới khai khoáng và nông nghiệp. Điều đó đúng về mặt xuất khẩu nhưng sai về mặt việc làm: phần lớn người Úc làm trong khu vực dịch vụ. Nắm được khác biệt này là bước đầu để nhìn ra cơ hội nghề nghiệp thật.

Ba khu vực của nền kinh tế

• Dịch vụ — chiếm tỷ trọng áp đảo cả về sản lượng lẫn việc làm: y tế, giáo dục, tài chính, bán lẻ, du lịch, xây dựng dân dụng
• Công nghiệp và khai khoáng — đóng góp lớn cho xuất khẩu nhưng sử dụng ít lao động hơn nhiều so với tỷ trọng giá trị
• Nông nghiệp — quy mô lớn, năng suất cao, chủ yếu xuất khẩu; số lao động không nhiều

🔴 Hệ quả thực tế cho người tìm việc: ngành xuất khẩu nhiều tiền nhất không phải ngành tuyển nhiều người nhất. Khai khoáng trả lương cao nhưng số vị trí hạn chế và tập trung ở vùng xa; y tế, chăm sóc và xây dựng mới là nơi có nhu cầu nhân lực lớn và liên tục.

Các ngành trụ cột

Khai khoáng và tài nguyên

• Quặng sắt, than, khí đốt, vàng và các khoáng sản khác
• Tập trung ở Tây Úc và Queensland
• Nhiều vị trí theo chế độ bay đi bay về — làm nhiều ngày liên tục ở khu mỏ rồi nghỉ dài
• Thu nhập cao nhưng điều kiện làm việc khắc nghiệt và xa gia đình

Nông nghiệp và thực phẩm

• Lúa mì, thịt bò, thịt cừu, len, sữa, rượu vang, trái cây
• Xuất khẩu mạnh sang châu Á
• Phụ thuộc nhiều vào thời tiết và hạn hán
• Có chương trình lao động thời vụ cho người nước ngoài

Giáo dục quốc tế

• Là ngành xuất khẩu dịch vụ lớn của Úc
• Đón sinh viên từ khắp thế giới, trong đó Việt Nam là nguồn đáng kể
• Tạo việc làm trong giảng dạy, quản lý và dịch vụ hỗ trợ

Y tế và chăm sóc

• Khu vực sử dụng nhiều lao động nhất và đang tăng nhanh nhất
• Động lực là dân số già hoá — xu hướng dài hạn
• Thiếu nhân lực ở gần như mọi cấp độ

Tài chính và dịch vụ chuyên nghiệp

• Tập trung ở Sydney và Melbourne
• Gồm ngân hàng, bảo hiểm, quỹ hưu trí, kế toán, luật, tư vấn
• Hệ thống quỹ hưu trí bắt buộc tạo ra một ngành quản lý tài sản quy mô lớn

Xây dựng

• Nhu cầu lớn do dân số tăng nhờ nhập cư và các dự án hạ tầng
• Thiếu cả lao động tay nghề lẫn kỹ sư
• Nhiều nghề trong ngành nằm trong danh mục di trú

Điều ít người để ý: hệ thống hưu trí

Úc có chế độ hưu trí bắt buộc, trong đó chủ sử dụng phải đóng một tỷ lệ trên lương vào quỹ riêng của từng người lao động. Qua nhiều thập niên, điều này tạo ra một khối tài sản quản lý rất lớn.

• Là nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế
• Tạo ra ngành quản lý quỹ và dịch vụ tài chính đáng kể
• Giảm gánh nặng an sinh cho ngân sách khi dân số già
• Với người lao động, đây là khoản tích luỹ thật, tách khỏi lương

Những thách thức dài hạn

• Phụ thuộc vào xuất khẩu tài nguyên — nhạy cảm với giá hàng hoá thế giới và nhu cầu từ các bạn hàng lớn
• Dân số già hoá — tăng chi cho y tế và hưu trí
• Chi phí nhà ở — vấn đề xã hội và kinh tế lớn ở các đô thị
• Khoảng cách địa lý với các thị trường lớn, làm tăng chi phí vận chuyển
• Biến đổi khí hậu — ảnh hưởng tới nông nghiệp, du lịch và rủi ro cháy rừng

Với người tìm cơ hội, thách thức thứ hai lại chính là cơ hội: dân số già hoá đảm bảo nhu cầu nhân lực y tế và chăm sóc còn kéo dài rất lâu, và đây là ngành khó tự động hoá.

Cách đọc thị trường cho đúng

• Tra danh mục nghề của chính phủ thay vì đoán theo ấn tượng
• Xem dự báo nhu cầu nhân lực theo ngành do cơ quan nhà nước công bố
• Phân biệt ngành nhiều tiền và ngành nhiều việc
• Xem cơ cấu kinh tế của từng bang trước khi chọn nơi tới

Số liệu kinh tế, dự báo nhân lực và cơ cấu ngành được cập nhật định kỳ. Trước khi dựa vào con số nào để ra quyết định, hãy đối chiếu với Cục Thống kê Úc và cơ quan phụ trách kỹ năng lao động của Úc.

Kinh tế từng bang khác nhau ra sao

Chọn bang thực chất là chọn một cơ cấu kinh tế, nên đáng biết trước mỗi nơi mạnh gì:

• New South Wales — tài chính, dịch vụ chuyên nghiệp, truyền thông; thị trường việc làm lớn nhất
• Victoria — giáo dục, y tế, nghiên cứu, sản xuất và dịch vụ
• Queensland — du lịch, nông nghiệp, khai khoáng, xây dựng
• Tây Úc — khai khoáng và dịch vụ phụ trợ chiếm tỷ trọng áp đảo
• Nam Úc — quốc phòng, nông nghiệp, rượu vang, năng lượng tái tạo
• Tasmania — nông nghiệp, du lịch, thuỷ sản; quy mô nhỏ nhất
• Vùng lãnh thổ thủ đô — khu vực công và nghiên cứu

Hệ quả cho người tìm việc: cùng một nghề có thể dễ tìm việc ở bang này và rất khó ở bang khác. Nên kiểm cơ cấu kinh tế của bang trước khi chọn nơi tới, thay vì chỉ so chi phí sinh hoạt.