Quan hệ kinh tế Việt Nam – Úc có một đặc điểm thuận lợi: cơ cấu hàng hoá hai bên bổ sung cho nhau chứ không cạnh tranh. Úc cung cấp nguyên liệu công nghiệp và nông sản ôn đới, Việt Nam cung cấp hàng chế biến và nông thuỷ sản nhiệt đới. Đây là nền tảng khiến quan hệ ổn định và ít ma sát.
Cơ cấu hàng hoá hai chiều
Việt Nam xuất sang Úc
- Điện thoại, máy tính và linh kiện lắp ráp tại Việt Nam
- Thuỷ sản
- Dệt may và giày dép
- Đồ gỗ và nội thất
- Hạt điều, cà phê, tiêu và nông sản chế biến
- Máy móc, thiết bị và phụ tùng
Việt Nam nhập từ Úc
- Than, quặng và khoáng sản
- Lúa mì và ngũ cốc
- Bông cho ngành dệt
- Thịt bò và sữa
- Kim loại và nguyên liệu công nghiệp
- Dịch vụ giáo dục — khoản nhập khẩu vô hình rất lớn
Mục cuối đáng nói riêng: giáo dục là một trong những khoản Việt Nam "nhập khẩu" nhiều nhất từ Úc, tính bằng học phí và chi tiêu của du học sinh. Đây cũng là lĩnh vực hợp tác dày nhất giữa hai nước.
Khuôn khổ thương mại
- Hai nước cùng tham gia nhiều hiệp định thương mại khu vực
- Các hiệp định này giảm thuế quan cho nhiều dòng hàng
- Có quy tắc xuất xứ phải đáp ứng để hưởng ưu đãi
- Doanh nghiệp cần chứng nhận xuất xứ đúng mẫu mới được hưởng
Điểm thứ ba là chỗ nhiều doanh nghiệp Việt bỏ lỡ: có hiệp định không tự động được ưu đãi. Phải chứng minh hàng đáp ứng quy tắc xuất xứ và làm đúng thủ tục chứng nhận.
Rào cản lớn nhất: kiểm dịch sinh học
🔴 Úc có hệ thống kiểm dịch sinh học thuộc loại nghiêm nhất thế giới. Lý do là hệ sinh thái biệt lập, rất dễ tổn thương trước sinh vật ngoại lai và dịch bệnh. Với hàng nông sản, đây là rào cản khó hơn cả thuế quan.
- Mỗi loại nông sản cần quy trình đánh giá rủi ro riêng trước khi được phép nhập
- Quá trình mở cửa cho một loại quả có thể mất nhiều năm đàm phán kỹ thuật
- Sau khi được phép, còn phải đáp ứng yêu cầu xử lý — chiếu xạ, xử lý nhiệt hoặc quy trình khác
- Có yêu cầu về vùng trồng, nhà đóng gói được cấp mã số
- Mỗi lô hàng phải kèm chứng nhận kiểm dịch thực vật
Hệ quả cho doanh nghiệp: không thể tự mình đưa một loại nông sản mới vào Úc. Việc mở cửa thị trường là quá trình đàm phán cấp nhà nước, và doanh nghiệp chỉ tham gia được sau khi cánh cửa đã mở.
Tiêu chuẩn và yêu cầu khác
- An toàn thực phẩm — ngưỡng dư lượng nghiêm ngặt
- Ghi nhãn — có quy định riêng về thông tin bắt buộc và ngôn ngữ
- Tính ổn định chất lượng — đồng đều giữa các lô là yêu cầu then chốt
- Bao bì — phải đáp ứng cả yêu cầu kiểm dịch lẫn yêu cầu môi trường
- Truy xuất nguồn gốc ngày càng được yêu cầu chặt
Cơ hội cho doanh nghiệp Việt
- Thực phẩm chế biến phục vụ cộng đồng gốc Á đông đảo tại Úc
- Đồ gỗ và nội thất — phân khúc có chỗ cho sản phẩm chất lượng
- Dệt may — cần đáp ứng yêu cầu về nguồn gốc và điều kiện lao động
- Gia công phần mềm — thị trường Úc quen thuê ngoài
- Nông sản đã được phép nhập — cần đáp ứng đủ quy trình xử lý
Thị trường ngách đáng chú ý nhất là thực phẩm phục vụ cộng đồng gốc Á: nhu cầu thật, kênh phân phối sẵn có, và ít cạnh tranh từ nhà sản xuất địa phương.
Cơ hội cho cá nhân
- Làm cho doanh nghiệp Úc có quan hệ với Việt Nam
- Tư vấn xuất nhập khẩu cho doanh nghiệp hai bên
- Phiên dịch và biên dịch — nhu cầu ổn định, có cả dịch vụ công
- Dịch vụ cho cộng đồng người Việt tại Úc — thực phẩm, du lịch, chuyển tiền, pháp lý
- Kết nối giáo dục — tư vấn du học, đại diện trường
Điểm chung: hiểu cả hai thị trường là lợi thế khó sao chép. Chỉ giỏi tiếng thì cạnh tranh gay gắt, chỉ có chuyên môn thì khó tiếp cận — kết hợp cả hai mới tạo ra giá trị riêng.
Cách bắt đầu
- Kiểm mặt hàng của mình có được phép nhập vào Úc không — bước đầu tiên, không thể bỏ qua
- Tra tiêu chuẩn và yêu cầu ghi nhãn của ngành
- Liên hệ cơ quan xúc tiến thương mại của cả hai nước
- Tham gia hội chợ chuyên ngành tại Úc
- Chuẩn bị hồ sơ doanh nghiệp bằng tiếng Anh, chỉn chu
- Kiên nhẫn — chu kỳ từ tiếp xúc tới đơn hàng đầu tiên thường dài
Quy định kiểm dịch, danh mục hàng được phép nhập và tiêu chuẩn kỹ thuật thay đổi theo thời kỳ. Trước khi đầu tư nguồn lực, hãy đối chiếu với cơ quan kiểm dịch sinh học của Úc, cơ quan xúc tiến thương mại Việt Nam và cơ quan quản lý chuyên ngành.
Rào cản lớn nhất khi xuất hàng sang Úc là gì?
Kiểm dịch sinh học, khó hơn cả thuế quan với hàng nông sản. Mỗi loại cần quy trình đánh giá rủi ro riêng, và quá trình mở cửa cho một loại quả có thể mất nhiều năm đàm phán kỹ thuật.
Có hiệp định thương mại là tự động được ưu đãi thuế không?
Không. Phải chứng minh hàng đáp ứng quy tắc xuất xứ và làm đúng thủ tục chứng nhận xuất xứ. Đây là chỗ nhiều doanh nghiệp Việt bỏ lỡ ưu đãi.
Thị trường ngách nào đáng chú ý nhất?
Thực phẩm chế biến phục vụ cộng đồng gốc Á đông đảo tại Úc — nhu cầu thật, kênh phân phối sẵn có và ít cạnh tranh từ nhà sản xuất địa phương.
Cá nhân muốn tận dụng quan hệ hai nước nên làm gì?
Kết hợp hiểu biết về cả hai thị trường với một chuyên môn cụ thể. Chỉ giỏi tiếng thì cạnh tranh gay gắt, chỉ có chuyên môn thì khó tiếp cận; kết hợp cả hai mới tạo lợi thế khó sao chép.
