Úc là nơi lập doanh nghiệp khá đơn giản về thủ tục — nhiều trường hợp làm xong trong một ngày, trực tuyến. Nhưng nghĩa vụ đi kèm thì không đơn giản, và đây là chỗ nhiều người Việt vấp phải sau khi đã mở cửa hàng.
Ai được kinh doanh
- Công dân và thường trú nhân — kinh doanh tự do
- Người giữ visa tạm — tuỳ điều kiện của visa; một số visa có ràng buộc về việc làm chủ hoặc tự kinh doanh
- Cần kiểm điều kiện visa của mình trước khi bắt đầu — vi phạm điều kiện visa có hậu quả nặng hơn vấn đề kinh doanh
🔴 Điểm này phải nói trước mọi điều khác: không phải visa nào cũng cho phép tự kinh doanh. Du học sinh mở quán mà không kiểm điều kiện visa là tình huống có thật và dẫn tới rắc rối thật.
Các loại hình phổ biến
Cá nhân kinh doanh
- Đơn giản nhất, chi phí thấp nhất
- Chủ chịu trách nhiệm vô hạn bằng tài sản cá nhân
- Lợi nhuận tính vào thu nhập cá nhân
- Phù hợp với hoạt động nhỏ, rủi ro thấp
Hợp danh
- Từ hai người trở lên cùng kinh doanh
- Các bên cùng chịu trách nhiệm
- Nên có thoả thuận bằng văn bản ngay từ đầu — đây là nguồn tranh chấp phổ biến
Công ty trách nhiệm hữu hạn
- Tách bạch trách nhiệm giữa công ty và cá nhân
- Chi phí lập và duy trì cao hơn
- Có nghĩa vụ báo cáo hằng năm
- Giám đốc có trách nhiệm pháp lý riêng, kể cả khi công ty có trách nhiệm hữu hạn
Quỹ tín thác
- Cấu trúc phức tạp hơn, dùng cho mục đích quản lý tài sản và thuế
- Cần tư vấn chuyên nghiệp
Các bước cơ bản
- Xin mã số doanh nghiệp — bắt buộc để xuất hoá đơn và giao dịch
- Đăng ký tên kinh doanh nếu không dùng tên cá nhân
- Đăng ký thuế hàng hoá và dịch vụ khi doanh thu vượt ngưỡng quy định
- Mở tài khoản ngân hàng riêng cho doanh nghiệp
- Xin giấy phép ngành nghề nếu ngành có yêu cầu
- Mua bảo hiểm — trách nhiệm công cộng, bảo hiểm tai nạn lao động nếu có nhân viên
Mục thứ ba đáng lưu ý: thuế hàng hoá và dịch vụ chỉ bắt buộc đăng ký khi doanh thu vượt ngưỡng, nhưng nhiều doanh nghiệp đăng ký sớm để khấu trừ được phần đã trả khi mua hàng. Nên hỏi kế toán về thời điểm phù hợp.
Nghĩa vụ thuế
- Khai thuế thu nhập hằng năm theo loại hình doanh nghiệp
- Khai và nộp thuế hàng hoá dịch vụ theo kỳ nếu đã đăng ký
- Giữ sổ sách và chứng từ trong thời gian quy định — cơ quan thuế có quyền kiểm tra
- Khấu trừ thuế cho nhân viên và nộp thay
- Có các khoản được khấu trừ chi phí hợp lệ — nên nắm để không nộp thừa
Lời khuyên thực tế: thuê kế toán ngay từ đầu. Chi phí này nhỏ hơn nhiều so với tiền phạt do khai sai hoặc nộp muộn, và kế toán giỏi thường giúp tiết kiệm nhiều hơn phí họ lấy.
Nghĩa vụ khi thuê người
- Trả không thấp hơn mức lương tối thiểu của ngành và loại hợp đồng
- Trả thêm cho ca cuối tuần, ngày lễ, ca đêm theo quy định
- Đóng hưu trí bắt buộc cho nhân viên
- Mua bảo hiểm tai nạn lao động
- Cấp phiếu lương và giữ hồ sơ lao động
- Bảo đảm an toàn lao động tại nơi làm việc
🔴 Cần cảnh báo rõ với chủ doanh nghiệp người Việt: trả lương tiền mặt dưới mức quy định là vi phạm nghiêm trọng, kể cả khi người lao động đồng ý. Cơ quan quản lý lao động kiểm tra chủ động ở các ngành có nhiều lao động nước ngoài, và mức xử phạt rất nặng — bao gồm cả truy thu toàn bộ phần trả thiếu.
Những ngành người Việt hay làm
- Nhà hàng, quán ăn, quán cà phê
- Tiệm làm móng và làm tóc
- Cửa hàng thực phẩm châu Á
- Dịch vụ dọn dẹp
- Nghề xây dựng và sửa chữa — cần giấy phép hành nghề
- Dịch vụ chuyên môn — kế toán, tư vấn, dịch thuật
Với nhóm nhà hàng và làm móng, có hai điều cần kiểm kỹ: giấy phép vệ sinh an toàn thực phẩm hoặc giấy phép ngành, và quy định về hoá chất và thông gió ở một số bang.
Trước khi bắt đầu
- Kiểm điều kiện visa của mình
- Tra giấy phép ngành nghề cần có
- Tìm hiểu quy hoạch của địa điểm định thuê — không phải chỗ nào cũng được phép kinh doanh loại hình đó
- Đọc kỹ hợp đồng thuê mặt bằng — thường dài hạn và ràng buộc chặt
- Tính ngân sách cầm cự cho giai đoạn chưa có lãi
- Dùng dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ của chính quyền — nhiều nơi tư vấn miễn phí
Quy định về thuế, lao động và giấy phép ngành nghề khác nhau theo bang và được điều chỉnh theo thời kỳ. Trước khi bắt đầu, hãy đối chiếu với cơ quan thuế Úc, cơ quan quản lý lao động công bằng và chính quyền địa phương nơi đặt cơ sở.
Giữ visa tạm có mở doanh nghiệp được không?
Tuỳ điều kiện của visa — một số visa có ràng buộc về việc tự kinh doanh. Phải kiểm điều kiện visa của mình trước, vì vi phạm điều kiện visa có hậu quả nặng hơn cả vấn đề kinh doanh.
Trả lương tiền mặt dưới mức quy định có sao không?
Là vi phạm nghiêm trọng kể cả khi người lao động đồng ý. Cơ quan quản lý lao động kiểm tra chủ động ở các ngành có nhiều lao động nước ngoài, mức xử phạt rất nặng và phải truy thu toàn bộ phần trả thiếu.
Khi nào phải đăng ký thuế hàng hoá dịch vụ?
Bắt buộc khi doanh thu vượt ngưỡng quy định. Nhiều doanh nghiệp đăng ký sớm hơn để khấu trừ phần đã trả khi mua hàng — nên hỏi kế toán về thời điểm phù hợp với mình.
Có nên thuê kế toán không?
Nên, ngay từ đầu. Chi phí này nhỏ hơn nhiều so với tiền phạt do khai sai hoặc nộp muộn, và kế toán giỏi thường giúp tiết kiệm nhiều hơn khoản phí họ lấy.
